Αξιολόγηση Χρήστη:  / 4
ΧειρότεροΚαλύτερο 

419912 214179785391008 1504893084 nΗ δε κωμωδία εστίν ώσπερ είπομεν μίμησις φαυλοτέρων μεν, ου μέντοι κατά πάσαν κακίαν, αλλά του αισχρού εστι το γελοίον μόριον, το γαρ γελοίον εστιν αμάρτημά τι και αίσχος ανώδυνον και ου φθαρτικόν, οίον ευθύς το γελοίον πρόσωπον αισχρόν τι και διεστραμμένον άνευ οδύνης.

 

Τον πιο πάνω ορισμό δίνει ο Αριστοτέλης στην Κωμωδία, που μεταφρασμένος μας λέει :

 

Όπως είπαμε η κωμωδία είναι μίμηση πιο ταπεινών ανθρώπων όχι, όμως και κάθε είδους κακίας, αλλά το κωμικό είναι μέρος της ασχήμιας. Το κωμικό, δηλαδή, είναι κάποιο σφάλμα ή κάποια ασχήμια ανώδυνη και όχι καταστρεπτική , όπως είναι, άξαφνα, άσχημο και παραμορφωμένο το προσωπείο, αλλά χωρίς να προκαλεί λύπη.

 

Ο καθηγητής Κ. Γ. Γαρδίκας επιχειρεί να δώσει το δικό του ορισμό μεταλλάσσοντας κάπως τον ορισμό του Αριστοτέλη και μας λέει : Η Κωμωδία είναι μίμησις πράξεων ουχί σπουδαίων, ων δηλαδή το αμάρτημα ανώδυνον ον και ουχί φθαρτικόν κινεί τον γέλωτα.

Όπως στην Τραγωδία ο φόβος κι ο έλεος δεν είναι ο σκοπός, αλλά το μέσο, έτσι και στην Κωμωδία το γελοίο είναι το μέσο που ο ποιητής μ' ευχάριστο τρόπο οδηγεί το θεατή στην ηθική του βελτίωση. Γιατί βλέποντας το γελοίο στους άλλους το αποφεύγει ο ίδιος. Έτσι η Τραγωδία κι η Κωμωδία έχουν τον ίδιο σκοπό. Δηλαδή την ηθική εξύψωση του ανθρώπου.
Η Κωμωδία προήλθε κι αυτή όπως κι η Τραγωδία απ' τις Διονυσιακές γιορτές κι ειδικά απ' τα κατ' αγρούς Διονύσια που γιορτάζονταν με πολύ ευθυμία . Κύριο μέρος της γιορτής αυτής ήταν ο Κώμος , μια πομπή από μεθυσμένους που γυρνούσε στους δρόμους με πολύ θόρυβο κι αταξία χορεύοντας και τραγουδώντας, δηλαδή με την Ωδήν και την Όρχησιν. Έτσι η Κωμωδία είναι η κατά Κώμον Ωδή. Ο Θίασος των Συγκωμαστών έχοντας Προσωπεία και παράξενα ρούχα τραγουδούσε την ωδή προς το Διόνυσο και μετά οι Χορευτές γυρίζοντας προς το πλήθος έσκωπταν (περιγελούσαν) όποιον ήθελαν. Τα σκώμματα αυτά ανάπτυξε σ' έντεχνο είδος στην Αθήνα ο Σουσαρίων (580-560 π.Χ.) απ' τα Μέγαρα, αλλά η πόλη καθιέρωσε κωμικούς αγώνες μετά από εκατό χρόνια. Εν τω μεταξύ όμως η Κωμωδία βλάστησε στη Σικελία.


Στη Σικελιώτικη Κωμωδία μεγάλος ποιητής αναδείχτηκε ο Επίχαρμος που ο Πλάτωνας τον θεωρούσε τον κορυφαίο των Κωμικών. Ο Επίχαρμος δεν υπήρξε μόνο ένας μεγάλος κωμικός ποιητής αλλά και φιλόσοφος , σύγχρονος περίπου του κωμικού Κρατίνου που θα γίνει λόγος πιο κάτω. Γεννήθηκε στην Κω το 540 π.Χ. περίπου και πέθανε σε μεγάλη ηλικία στις Συρακούσες γύρω στο 450 π.Χ. Όταν ήταν ενός έτους ο πατέρας του που ήταν γιατρός, τον πήρε στη Σικελία όπου κι εγκαταστάθηκε γιατί έγινε γιατρός του βασιλιά των Συρακουσών Ιέρωνα. Στην αυλή του βασιλιά αυτού ανατράφηκε ο Επίχαρμος κι όταν μεγάλωσε για ένα διάστημα έζησε στα Υβλαία Μέγαρα της Σικελίας αλλά τον τελευταίο καιρό της ζωής του γύρισε στις Συρακούσες όπου και πέθανε. Οι αρχαίοι των θεωρούσαν σαν έναν απ' τους μεγαλύτερους κωμωδιογράφους της Ελλάδας. Σ' αυτόν αποδίδεται η κατάργηση του Χορού και γενικά η νέα μορφή που πήρε η Σικελική κωμωδία σε σχέση με την Αττική. Αναφέρεται επίσης ένας γιος του ή μαθητής του ή ανταγωνιστής του, ο Δεινόλοχος .


Η ποιητική δραστηριότητα του Επίχαρμου άρχισε στο τέλος του 6ου π.Χ. αιώνα, την εποχή δηλαδή του Γέλωνα και του Ιέρωνα κι έδρασε στις Συρακούσες. Απ' την πλούσια παραγωγή του μας είναι γνωστοί 37 τίτλοι που αφήνουν να φανεί ότι στον ποιητή άρεσαν τα μυθολογικά θέματα, δείχνοντας ιδιαίτερη επίδοση στην παρωδία των μύθων. Πολύ αγαπητός στις κωμωδίες του Επίχαρμου ήταν ο Οδυσσεύς (σαν ναυαγός, σαν αυτόμολος κι ακόμα στον Κύκλωπα και στις Σειρήνες). Πολύ δημοφιλής ήρωάς του ήταν ο Ηρακλής : Ηρακλής ο επί τον ζωστήρα (Ο Ηρακλής που πάει για τη ζώνη της Ιππολύτης), Ηρακλής ο παρά Φόλω (Για την επίσκεψη του Ηρακλή στον Κένταυρο Φόλο), Ήβας γάμος (Ο γάμος της Ήβης), Βούσιρης, Αλκυονεύς. Μερικές φορές διακωμωδούσε ακόμα τον Προμηθέα και τον Ήφαιστο (Κωμασταί). Άλλες ίσως παρωδίες του είναι : Άμυκος, Αταλάντη, Βάκχαι, Διόνυσοι, Σφίγξ, Φιλοκτήτης, Τρώες που κι αυτοί έχουν την αρχή τους στην ομηρική ποίηση. Μερικοί τίτλοι δείχνουν ότι ασχολήθηκε με σκηνές της καθημερινής ζωής χρησιμοποιώντας συγκεκριμένους τύπους και χαρακτήρες : Χορεύοντες (Χορευτές), Επινίκιος (Επινίκια γιορτή), Θεαροί (επισκέπτες του ναού), Αγρωστίνος (χωριάτης, αγροίκος), Ελπίς ή Πλούτος (με τη μορφή του παρασίτου). Τα έργα αυτά φαίνεται πως έκαναν υπαινιγμούς στη σύγχρονη πραγματικότητα, όχι όμως και χοντρό προσωπικό σκώμμα. Το έργο Γα και θάλασσα (Γη και θάλασσα), ίσως κι ο Λόγος και Λογίνα (Λόγος και Λόγαινα όπου Λόγος είναι η αντρίκια λογική και Λογίνα ίσως είναι η γυναικεία) περιείχαν έναν αγώνα λόγων με χρήση αλληγορικών μορφών προετοιμάζοντας έτσι την αριστοφανική νοοτροπία που θα δούμε στις Νεφέλες.


Για τα δραματουργικά και σκηνικά στοιχεία στο έργο του Επίχαρμου λίγα μόνο πράγματα ξέρουμε με βεβαιότητα. Αν οι τίτλοι που παρουσιάζονται σε πληθυντικό αριθμό έχουν σχέση κάθε φορά με τους Χορούς των έργων δεν είναι καθόλου σίγουρο. Για τις παραστάσεις των έργων του μπορεί ο Επίχαρμος να είχε στη διάθεσή του τρεις ηθοποιούς. Λυρικά κομμάτια δεν υπήρχαν. Αντίθετα αναφέρεται σκηνική μουσική. Κοντολογίς τα δράματα του Επίχαρμου δεν έχουν ακόμα μια σταθερή μορφή. Κι από τη μετρική άποψη τα έργα του παρουσιάζουν πολύ μεγάλη ποικιλία : ίαμβοι, τροχαίοι, ενώ δυο έργα του ήσαν εξ ολοκλήρου σε αναπαίστους. Η γλώσσα του Επίχαρμου ήταν τα σικελικά δωρικά. Οι εκφράσεις του ήσαν δυνατές κι αποτελεσματικές όμως πολλές φορές χοντροκομμένες. Οι παρωδίες του κι οι υπαινικτικές του αναφορές σε θέματα λογοτεχνίας μας διαφωτίζουν αρκετά για τη μόρφωση και την καλλιέργεια των θεατών του. Του άρεσε πολύ να ασχολείται με φιλοσοφικά θέματα (π.χ. με διδασκαλίες του Ηράκλειτου, παρωδία του Πλάτωνα στο αποσπ. 171), κάτι που έκανε πολλούς μεταγενέστερους να πιστέψουν ότι ο Επίχαρμος υπήρξε και συγγραφέας φιλοσοφικών έργων. Τα θεατρικά του έργα περιείχαν επίσης πολλά αξιώματα κι αποφθέγματα που οι μεταγενέστεροι τα συγκέντρωσαν σε συλλογές, στις οποίες όμως εισχώρησαν κι άλλα τέτοια νόθα. Τ' αποσπάσματα δείχνουν επίσης πως το κωμικό στοιχείο ο Επίχαρμος το δημιουργούσε και με τη βοήθεια της γλώσσας, δηλαδή με λογοπαίγνια, αντιθέσεις, υπερβολές, δηλωτικά ονομάτων των προσώπων και πολλά άλλα σκηνικά μέσα.


Με τα δράματά του ο Επίχαρμος γνώρισε μεγάλη επιτυχία και κέρδισε το κοινό ακόμα και τον Πλάτωνα που παρακολουθούσε τις παραστάσεις του όταν πήγαινε στις Συρακούσες και τον θεωρούσε σαν τον πρώτο στην Κωμική Ποίηση, όπως τον Όμηρο στην Τραγική. Στην εποχή του θαυμαζόταν όχι μόνο το πνεύμα κι η ζωηρότητα του διαλόγου του αλλά και τα γνωμικά που είχαν τα έργα του.
Πήρε πολλές νίκες. Την πρώτη του νίκη το 485 π.Χ. την κέρδισε με την προσφώνηση στο Διόνυσο: εύιε κισσοχαίτ' άναξ, χαίρε. Τα έργα του είναι μυθολογικά, αλληγορικά κι ηθογραφικά κι υπήρξε για τη Δωρική Φάρσα ό,τι αργότερα ο Κάρλο Γκότσι για την Ιταλική. Πήρε τους καθιερωμένους τύπους (το μεθυσμένο, τον πονηρό δούλο, το στρατιώτη, τον γκρινιάρη γέρο) και τους ένωσε με τον οργανωμένο μύθο και το λογοτεχνικό διάλογο, δηλαδή ταίριαξε τη Δωρική παράδοση με την Ιωνική μόρφωση. Τα δράματά του δε έμοιαζαν καθόλου με τις κωμωδίες των Αθηναίων γιατί δεν ήσαν ούτε λυρικά ούτε είχαν περιεχόμενο επίκαιρο ή πολιτικό. Για τη μορφή τους μπορούμε να πάρουμε μια ιδέα απ' τους μεταγενέστερους Μίμους του Ηρώνδα και τους σατιρικούς διαλόγους του Λουκιανού. Η συμβολή του όμως στην Ελληνική Κωμωδία στάθηκε σημαντική και κυρίως στα έργα του Κράτη και των ομοίων του. Ο Αριστοτέλης πιστεύει πως ο Επίχαρμος έμαθε τους Αθηναίους κωμωδιογράφους μύθους ποιείν.

 

Έργα του Επίχαρμου

Αλκυονεύς

Λόγος και Λογίνα
Βούσιρις Τρώες
Ήβης γάμος

Πύρρα και Προμηθεύς ή Πύρρα
Ηρακλής ο επί τον ζωστήρα

Σκύρων
Ηρακλής ο παρά Φόλω

Κωμασταί
Οδυσσεύς αυτόμολος

Βάκχαι
Οδυσσεύς ναυαγός

Γη και Θάλασσα
Πείραι

Ελπίς ή Πλούτος
Σάτυροι

Μεγαραίαι
Σειρήνες

Πίθηκος
Φιλοκτήτης

Πολίται
Κύκλωψ

 

Ο Αριστοτέλης (Ποιητική 5.1449 b 6) μνημονεύει μαζί με τον Επίχαρμο σαν εφευρέτη της κωμωδίας κι έναν άλλο κωμικό ποιητή, τον Φόρμη.

Ο Φόρμις υπήρξε ποιητής του 6ου / 5ου π.Χ. αιώνα απ' τις Συρακούσες. Είναι πιθανό να είχε αναλάβει την αγωγή των παιδιών του τυράννου Γέλωνα. Έγραφε έργα με κανονική πλοκή και χρησιμοποιούσε βελτιωμένη σκευή (μάσκες, φορεσιές). Στη Σούδα απαριθμούνται 6 τίτλοι με μυθολογικό περιεχόμενο, ανάμεσά τους οι τίτλοι Άδμητος, Αταλάνται που είναι μάλλον παρωδίες μύθων. Λέγεται επίσης και Φόρμος.

 

Πριν τον Επίχαρμο και τον Φόρμη, σαν πρόδρομους της Κωμωδίας μπορούμε να θεωρήσουμε τις αυτοσχέδιες παραστάσεις των βρυαλλικτών και δεικηλιστών στη Σπάρτη που μιμούνταν τα κωμικά γεγονότα της καθημερινής ζωής, και των εθελοντών στη Θήβα. Στη Σικυώνα υπήρχαν οι φαλλοφόροι που έπαιζαν έχοντας καλυμμένο το πρόσωπο με κλωνιά άγριου θυμαριού ή κισσού, φορούσαν δέρματα, και έσκωπταν τους παρευρισκόμενους. Επίσης υπήρχαν κι οι ιθύφαλλοι που φορούσαν προσωπεία μεθυσμένων κι ήσαν ντυμένοι ανάλογα με τα πρόσωπα που υποδύονταν .


Η κωμική δύναμη (vis comica ) έχει δυο πηγές: τον Συγγραφέα και τον Ηθοποιό. Γι' αυτό κι αναπτυχθήκαν παράλληλα ή αυτοσχέδια Κωμωδία των Ηθοποιών κι η λογοτεχνική των Συγγραφέων. Η αυτοσχέδια αρχίζει με το Δωρικό Δράμα ενώ η λογοτεχνική τον 5ο π.Χ. αιώνα με την Αρχαία Αττική Κωμωδία για ν' ακολουθήσει η Μέση με τις κοροϊδευτικές αλληγορίες της και μετά η Νέα με τις αστείες εικόνες της ιδιωτικής ζωής.


Έτσι την Αρχαία Αττική Κωμωδία μπορούμε να την χωρίσουμε σε τρεις περιόδους :
1. Αρχαία Αττική Κωμωδία (578-405 π.Χ.)
2. Μέση Αττική Κωμωδία (404-338 π.Χ.)
3. Νέα Αττική Κωμωδία (337-258 π.Χ.)


 

Κατερίνα Ζαχαριουδάκη

 

Θέατρο Άλφα

Νέος Κύκλος

Τελευταίες Αναρτήσεις

toixoi-rozM'αρεσει να ξεπερνω τοιχους, εσενα; M'αρεσει να ξεπερνω τοιχους που συνηθως κτιζω εγω ο ιδιος, μ'αρεσει να ξεπερνω ροζ τοιχους , τους τοιχους της...
Δημιουργήθηκε 23/06/2017
acting-how-blackboardΕίμαι σίγουρη ότι εάν κάτι με πνίξει, θα το σπάσω για ν' αναπνεύσω.Είμαι σίγουρος πως εάν δω την αδικία μπροστά στα μάτια μου, θ' αντιδράσω.Καληνύχτα όμως...
Δημιουργήθηκε 16/06/2017